اتیسم سطح ۱، ۲ و ۳ چیست؟ راهنمای کامل تفاوت سطوح اوتیسم برای والدین

«متخصص گفت فرزندتان اتیسم سطح ۲ دارد.»

اگر شما هم چنین جمله‌ای را شنیده باشید، احتمالاً اولین سؤال‌هایی که به ذهنتان رسیده این‌ها بوده است:

• یعنی اوتیسم فرزندم شدید است؟
• آیا این سطح در آینده تغییر می‌کند؟
• آیا کودک من می‌تواند بهتر شود؟
• سطح ۱، ۲ و ۳ دقیقاً چه تفاوتی با هم دارند؟

این سؤال‌ها کاملاً طبیعی هستند. بسیاری از والدین پس از دریافت تشخیص، تصور می‌کنند این اعداد آینده کودک را به‌طور قطعی مشخص می‌کنند. در حالی که واقعیت پیچیده‌تر و در عین حال امیدوارکننده‌تر است.

در نظام تشخیصی DSM-5-TR، اختلال طیف اوتیسم بر اساس میزان حمایت موردنیاز کودک در زندگی روزمره به سه سطح تقسیم می‌شود. این سطوح فقط نشان می‌دهند کودک در زمان ارزیابی، برای برقراری ارتباط، تعامل اجتماعی و مدیریت رفتارهای تکراری به چه میزان حمایت نیاز دارد؛ نه اینکه هوش، استعداد یا توانایی یادگیری او را تعیین کنند.

ممکن است دو کودک هر دو در «سطح ۲» قرار بگیرند، اما یکی در صحبت کردن توانایی بیشتری داشته باشد و دیگری در انجام فعالیت‌های روزمره مستقل‌تر باشد. به همین دلیل، سطح اوتیسم تنها یکی از بخش‌های ارزیابی کودک است و نباید به‌تنهایی مبنای قضاوت درباره آینده او قرار گیرد.

در ادامه به زبان ساده و بر اساس جدیدترین منابع علمی توضیح می‌دهیم:

• اوتیسم سطح ۱، ۲ و ۳ دقیقاً چه معنایی دارند؟
• تفاوت این سطوح چیست؟
• آیا سطح اتیسم می‌تواند تغییر کند؟
• والدین پس از اطلاع از سطح اوتیسم فرزندشان چه اقداماتی باید انجام دهند؟

هدف ما این است که پس از مطالعه این مبحث، بتوانید گزارش ارزیابی فرزندتان را بهتر درک کنید و با آگاهی بیشتری برای حمایت از او تصمیم بگیرید.

اختلال طیف اوتیسم چیست؟

اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder یا ASD) یکی از اختلالات عصبی-رشدی است. این یعنی تفاوت‌هایی در نحوه رشد و عملکرد مغز از سال‌های اولیه زندگی وجود دارد که می‌تواند بر ارتباط، تعامل اجتماعی، رفتار و پردازش اطلاعات اثر بگذارد.

اتیسم یک بیماری واگیردار یا روانی نیست و همچنین نتیجه شیوه فرزندپروری والدین هم نیست. امروزه شواهد علمی نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و زیستی در بروز آن نقش دارند. 

اگر هنوز مطمئن نیستید که فرزندتان چه نشانه‌هایی دارد، پیشنهاد می‌کنیم مبحث علائم اوتیسم در کودکان را مطالعه کنید تا با نشانه‌های رایج در سنین مختلف آشنا شوید.

چرا به آن «طیف» گفته می‌شود؟

واژه «طیف» به این دلیل استفاده می‌شود که هیچ دو کودک مبتلا به اتیسم کاملاً شبیه یکدیگر نیستند.

برای مثال:

• کودکی ممکن است بتواند به‌خوبی صحبت کند، اما در پیدا کردن دوست مشکل داشته باشد.
• کودک دیگری ممکن است هنوز از جملات استفاده نکند، اما در کنار خانواده احساس امنیت زیادی داشته باشد.
• کودکی ممکن است به صداهای بلند بسیار حساس باشد، در حالی که کودک دیگری بیشتر نسبت به لمس یا نور واکنش نشان دهد.

به همین دلیل، متخصصان دیگر از اصطلاحاتی مانند «اوتیسم خفیف» یا «اوتیسم شدید» به‌تنهایی استفاده نمی‌کنند و ترجیح می‌دهند نیازهای هر کودک را دقیق‌تر توصیف کنند.

مثال واقعی

فرض کنید دو کودک هفت‌ساله هر دو تشخیص اوتیسم دارند.

• کودک اول می‌تواند صحبت کند، تکالیف مدرسه را انجام دهد و هوش طبیعی دارد؛ اما هنگام بازی با همسالان نمی‌داند چگونه گفت‌وگو را شروع کند و تغییر برنامه روزانه او را مضطرب می‌کند.
• کودک دوم فقط چند کلمه بیان می‌کند، برای لباس پوشیدن یا غذا خوردن به کمک نیاز دارد و تغییرات محیطی باعث آشفتگی شدید او می‌شود.

هر دو در طیف اتیسم قرار دارند، اما میزان حمایتی که نیاز دارند متفاوت است. همین تفاوت، پایه اصلی تقسیم‌بندی سطوح اوتیسم است.

نکته مهم برای والدین

تشخیص اوتیسم به این معنا نیست که همه توانایی‌های کودک محدود شده است. بسیاری از کودکان در طیف اتیسم نقاط قوت قابل توجهی دارند؛ مانند حافظه قوی، دقت بالا، علاقه عمیق به موضوعات خاص، توانایی‌های هنری، موسیقی یا مهارت‌های دیداری. شناخت این توانایی‌ها به همان اندازه توجه به چالش‌ها اهمیت دارد.

منظور از سطح ۱، ۲ و ۳ در اوتیسم چیست؟

در گذشته، اصطلاحاتی مانند سندرم آسپرگر، اوتیسم کلاسیک و اختلال فراگیر رشد به‌صورت جداگانه استفاده می‌شدند. اما از زمان انتشار DSM-5 و سپس نسخه به‌روزشده DSM-5-TR، این تشخیص‌ها در یک عنوان کلی به نام اختلال طیف اوتیسم (ASD) قرار گرفتند.

در عوض، متخصصان برای توصیف شدت نیازهای هر فرد، از سه سطح حمایت استفاده می‌کنند:

• سطح ۱: نیازمند حمایت.
• سطح ۲: نیازمند حمایت قابل توجه.
• سطح ۳: نیازمند حمایت بسیار قابل توجه.

نکته مهم این است که این سطوح، بر اساس میزان حمایتی که کودک در زمان ارزیابی نیاز دارد تعیین می‌شوند، نه بر اساس ارزش، هوش یا آینده او.

سطح اوتیسم چگونه تعیین می‌شود؟

متخصص هنگام ارزیابی، معمولاً دو حوزه اصلی را بررسی می‌کند:

۱. ارتباط و تعامل اجتماعی

• آیا کودک می‌تواند گفت‌وگو را آغاز کند؟
• تماس چشمی چگونه است؟
• احساسات دیگران را درک می‌کند؟
• می‌تواند دوست پیدا کند؟

۲. رفتارها و علایق تکراری

• آیا به تغییر برنامه روزانه مقاومت نشان می‌دهد؟
• رفتارهای تکراری مانند تکان دادن دست‌ها یا چرخاندن اشیا دارد؟
• حساسیت‌های حسی چقدر بر زندگی او اثر می‌گذارند؟

بر اساس این دو حوزه، میزان حمایت موردنیاز کودک مشخص می‌شود.

یک تصور اشتباه

بعضی والدین فکر می‌کنند: اگر فرزندم سطح اتیسم ۳ باشد، دیگر هیچ پیشرفتی نخواهد کرد. این تصور درست نیست.

سطح اوتیسم، پیش‌بینی قطعی آینده کودک نیست. بسیاری از کودکان با دریافت مداخلات زودهنگام، آموزش مناسب، کاردرمانی، گفتاردرمانی و همراهی خانواده، در مهارت‌های ارتباطی، رفتاری و استقلال عملکردی پیشرفت قابل توجهی نشان می‌دهند. در برخی موارد، پس از ارزیابی‌های بعدی، سطح حمایت موردنیاز نیز ممکن است تغییر کند.

اتیسم سطح ۱ چیست؟

وقتی متخصص می‌گوید کودک شما اتیسم سطح ۱ دارد، منظور این نیست که او «اوتیسم خفیف» دارد یا هیچ مشکلی نخواهد داشت. این سطح فقط نشان می‌دهد که کودک برای انجام برخی فعالیت‌های روزمره و برقراری ارتباط اجتماعی، به حمایت نیاز دارد؛ اما این نیاز معمولاً کمتر از سطوح ۲ و ۳ است.

بسیاری از کودکان سطح ۱ می‌توانند صحبت کنند، به مدرسه عادی بروند و مهارت‌های شناختی خوبی داشته باشند. با این حال، ممکن است در برقراری دوستی، درک قوانین نانوشته اجتماعی یا کنار آمدن با تغییرات روزمره با چالش روبه‌رو شوند.

به همین دلیل، در گذشته برخی از این کودکان با عنوان «سندرم آسپرگر» شناخته می‌شدند، اما امروزه در طبقه‌بندی DSM-۵-TR همه آن‌ها در گروه اختلال طیف اوتیسم قرار می‌گیرند.

ویژگی‌های رایج در اتیسم سطح ۱

هر کودک منحصربه‌فرد است، اما بسیاری از کودکان سطح ۱ ویژگی‌های مشترکی دارند:

• می‌توانند با جملات کامل صحبت کنند.
• دایره واژگان مناسبی دارند.
• هوش آن‌ها ممکن است طبیعی یا حتی بالاتر از میانگین باشد.
• به موضوعات خاص علاقه بسیار شدیدی نشان می‌دهند.
• تغییر برنامه روزانه برایشان دشوار است.
• در شروع یا ادامه گفت‌وگو مشکل دارند.
• گاهی متوجه کنایه، شوخی یا زبان غیرمستقیم نمی‌شوند.
• ممکن است تماس چشمی کمتر از همسالان داشته باشند.
• در درک احساسات دیگران به راهنمایی نیاز داشته باشند.

نکته مهم این است که شدت این ویژگی‌ها از کودکی به کودک دیگر متفاوت است.

کودک سطح ۱ در خانه چگونه رفتار می‌کند؟

فرض کنید مادر به پسر ۸ ساله خود می‌گوید: «امروز به جای پارک، اول باید به فروشگاه برویم.» کودک ممکن است به‌شدت ناراحت شود، گریه کند یا چندین بار بپرسد: «چرا برنامه عوض شد؟»

این واکنش لزوماً به معنای لجبازی نیست. بسیاری از کودکان سطح ۱ برای احساس امنیت، به برنامه‌های قابل پیش‌بینی وابسته هستند و تغییر ناگهانی می‌تواند باعث اضطراب آن‌ها شود.

کودک سطح ۱ در مدرسه چه چالش‌هایی دارد؟

گاهی معلمان می‌گویند:

«از نظر درسی خیلی باهوش است، اما با بچه‌ها بازی نمی‌کند.»

این جمله در بسیاری از کودکان سطح ۱ دیده می‌شود.

برای مثال، ممکن است کودک:

• کنار همکلاسی‌ها بنشیند، اما وارد بازی نشود.
• فقط درباره موضوع مورد علاقه خود صحبت کند.
• متوجه نشود چه زمانی نوبت صحبت کردن اوست.
• قوانین بازی گروهی را به‌سختی یاد بگیرد.
• از سروصدای زنگ تفریح خسته یا کلافه شود.

مثال واقعی

آرین، ۹ ساله، عاشق منظومه شمسی است. او نام تمام سیاره‌ها، قمرها و حتی برخی سیارک‌ها را از حفظ می‌داند.

هر زمان با کسی صحبت می‌کند، خیلی زود بحث را به فضا و نجوم می‌کشاند. اگر همکلاسی‌هایش علاقه‌ای نشان ندهند، متوجه نمی‌شود و همچنان درباره همان موضوع صحبت می‌کند.

در کلاس درس عملکرد خوبی دارد، اما هنگام بازی گروهی معمولاً تنها می‌ماند.

این مثال نشان می‌دهد که مشکل اصلی آرین هوش یا یادگیری نیست؛ بلکه در تعامل اجتماعی دوطرفه است.

نقاط قوت کودکان سطح ۱

گاهی والدین پس از شنیدن تشخیص اوتیسم فقط به مشکلات فکر می‌کنند، در حالی که بسیاری از این کودکان توانایی‌های ارزشمندی دارند.

برای مثال:

• حافظه قوی
• دقت بالا به جزئیات
• صداقت زیاد
• علاقه عمیق به یادگیری
• تمرکز طولانی روی موضوعات مورد علاقه
• توانایی خوب در ریاضی، موسیقی، برنامه‌نویسی یا هنر (در برخی کودکان)

البته این ویژگی‌ها در همه کودکان وجود ندارد، اما شناخت نقاط قوت می‌تواند به رشد اعتمادبه‌نفس و انتخاب مسیر آموزشی مناسب کمک کند.

چالش‌های رایج کودکان سطح ۱

در کنار نقاط قوت، ممکن است این کودکان با چالش‌هایی نیز روبه‌رو باشند:

• پیدا کردن دوست
• حفظ دوستی
• درک زبان بدن دیگران
• کنترل اضطراب
• انعطاف‌پذیری پایین در برابر تغییر
• حساسیت به صدا، نور، بو یا لمس
• مدیریت هیجان‌ها

خوشبختانه بسیاری از این مهارت‌ها با آموزش و تمرین قابل تقویت هستند. آموزش مهارت‌های اجتماعی به کودکان اتیستیک می‌تواند به آن‌ها کمک کند تا شروع و ادامه گفت‌وگو، رعایت نوبت در مکالمه، درک احساسات دیگران و برقراری ارتباط مؤثر با همسالان را بهتر یاد بگیرند.

اگر کودک شما اتیسم سطح ۱ دارد، این توصیه‌ها می‌تواند کمک‌کننده باشد:

✔ تغییرات برنامه روزانه را از قبل اطلاع دهید.

✔ قوانین اجتماعی را به‌صورت واضح آموزش دهید؛ بسیاری از کودکان این قوانین را به‌طور طبیعی یاد نمی‌گیرند.

✔ نقاط قوت کودک را جدی بگیرید و از آن‌ها برای افزایش انگیزه استفاده کنید.

✔ محیطی قابل پیش‌بینی و آرام فراهم کنید.

✔ در صورت وجود حساسیت حسی، محرک‌های آزاردهنده را تا حد امکان کاهش دهید.

اتیسم سطح ۲ چیست؟

در اتیسم سطح ۲، کودک به حمایت قابل توجه‌تری نسبت به سطح ۱ نیاز دارد. این حمایت ممکن است در خانه، مدرسه یا محیط‌های اجتماعی لازم باشد تا کودک بتواند ارتباط مؤثر برقرار کند، فعالیت‌های روزمره را انجام دهد و با تغییرات کنار بیاید.

برخی از کودکان سطح ۲ می‌توانند صحبت کنند، اما گفت‌وگوهای آن‌ها معمولاً کوتاه، محدود یا وابسته به موضوعات خاص است. بعضی دیگر از جملات ساده استفاده می‌کنند یا برای بیان نیازهایشان به کمک بیشتری احتیاج دارند. در چنین شرایطی، گفتاردرمانی کودکان مبتلا به اتیسم می‌تواند به تقویت مهارت‌های ارتباطی، افزایش درک زبان و بیان مؤثرتر خواسته‌ها کمک کند.

ویژگی‌های رایج در اتیسم سطح ۲

ممکن است کودک:

• ارتباط چشمی محدودی برقرار کند.
• در پاسخ دادن به دیگران تأخیر داشته باشد.
• بیشتر درباره علایق محدود خود صحبت کند.
• در بازی‌های گروهی شرکت نکند.
• نسبت به تغییرات محیطی واکنش شدیدتری نشان دهد.
• رفتارهای تکراری آشکارتری مانند تکان دادن دست‌ها، چرخاندن اشیا یا تکرار کلمات داشته باشد.
• برای انجام برخی فعالیت‌های روزانه به راهنمایی نیاز داشته باشد.

مثال واقعی

سارا، ۶ ساله، با کمک جملات کوتاه خواسته‌هایش را بیان می‌کند. اگر مادرش مسیر همیشگی رفتن به مهدکودک را تغییر دهد، سارا ممکن است مضطرب شود، گریه کند یا از ادامه مسیر خودداری کند.

او بیشتر ترجیح می‌دهد به‌تنهایی با اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش بازی کند و هنگام حضور کودکان دیگر، معمولاً وارد تعامل نمی‌شود؛ مگر اینکه یک بزرگسال او را راهنمایی کند.

اتیسم سطح ۳ چیست؟

وقتی متخصص تشخیص اتیسم سطح ۳ را مطرح می‌کند، معمولاً والدین بیش از هر زمان دیگری نگران آینده فرزندشان می‌شوند. بسیاری تصور می‌کنند این تشخیص یعنی کودک هرگز پیشرفتی نخواهد داشت؛ در حالی که این برداشت درست نیست.

در طبقه‌بندی DSM-5-TR، سطح ۳ به این معناست که کودک در زمان ارزیابی، به حمایت بسیار قابل توجهی در زندگی روزمره نیاز دارد. این حمایت می‌تواند در برقراری ارتباط، انجام فعالیت‌های روزانه، سازگاری با تغییرات و مدیریت رفتارها ضروری باشد.

به عبارت دیگر، عدد «۳» درباره میزان حمایت موردنیاز در زمان حال صحبت می‌کند، نه درباره ارزش، توانایی یا آینده کودک.

ویژگی‌های رایج در اتیسم سطح ۳

هر کودک با دیگری متفاوت است، اما ممکن است کودکان سطح ۳ برخی از ویژگی‌های زیر را داشته باشند:

• ارتباط کلامی بسیار محدود یا نداشتن گفتار
• دشواری زیاد در شروع یا ادامه تعامل با دیگران
• تماس چشمی بسیار کم
• وابستگی زیاد به برنامه‌های ثابت روزانه
• ناراحتی شدید هنگام تغییر محیط یا برنامه
• رفتارهای تکراری آشکار و مکرر
• حساسیت زیاد به صدا، نور، بو یا لمس
• نیاز به کمک در بسیاری از فعالیت‌های روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن یا رعایت بهداشت شخصی (البته نه در همه کودکان)

نکته مهم این است که وجود این ویژگی‌ها در همه کودکان سطح ۳ یکسان نیست.

مثال واقعی

محمد، ۵ ساله، بیشتر خواسته‌هایش را با گرفتن دست مادر یا اشاره کردن بیان می‌کند. اگر اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش در جای همیشگی نباشد، ممکن است به شدت ناراحت شود و برای آرام شدن به زمان و حمایت نیاز داشته باشد.

در پارک معمولاً به‌تنهایی بازی می‌کند و به کودکان دیگر توجه کمی نشان می‌دهد. هنگام شنیدن صدای بلند موتور یا آژیر، گوش‌هایش را می‌گیرد و سعی می‌کند از آن محیط دور شود. این مثال به معنای ناتوانی کودک نیست؛ بلکه نشان می‌دهد او برای درک محیط و برقراری ارتباط به حمایت بیشتری نیاز دارد.

آیا کودک سطح ۳ همیشه به همین شکل باقی می‌ماند؟

خیر.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که والدین باید بدانند این است که سطح اوتیسم یک برچسب دائمی نیست. بسیاری از کودکان با دریافت خدمات مناسب، مانند:

• آموزش والدین
• کاردرمانی
• گفتاردرمانی
• مداخلات رفتاری
• مداخلات ورزشی و حرکتی
• آموزش مهارت‌های ارتباطی
• حمایت مناسب در مدرسه

می‌توانند در مهارت‌های مختلف پیشرفت کنند. البته میزان پیشرفت در هر کودک متفاوت است و هیچ متخصصی نمی‌تواند آینده را با قطعیت پیش‌بینی کند.

آیا سطح اوتیسم همیشه ثابت می‌ماند؟

یکی از رایج‌ترین نگرانی‌های والدین این است که:

«اگر فرزندم امروز سطح ۲ است، آیا تا آخر عمر همین سطح می‌ماند؟»

پاسخ کوتاه این است:

نه، لزوماً.

سطح اوتیسم بر اساس عملکرد کودک در زمان ارزیابی تعیین می‌شود. اگر مهارت‌های ارتباطی، رفتاری و عملکرد روزانه کودک در طول زمان تغییر کند، ممکن است میزان حمایت موردنیاز او نیز تغییر کند.

به همین دلیل، متخصصان توصیه می‌کنند ارزیابی کودک در فواصل زمانی مناسب دوباره بررسی شود؛ به‌ویژه زمانی که مداخلات درمانی مؤثر یا تغییرات رشدی قابل توجهی رخ داده باشد.

جدول مقایسه اتیسم سطح ۱، ۲ و ۳

نکته: این جدول فقط یک نمای کلی است. هیچ دو کودک مبتلا به اوتیسم دقیقاً شبیه هم نیستند.

چه عواملی می‌توانند باعث بهبود عملکرد کودک شوند؟

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که چند عامل نقش مهمی در رشد مهارت‌های کودکان اتیستیک دارند:

• تشخیص و مداخله زودهنگام
• مشارکت فعال والدین در برنامه درمانی
• کاردرمانی متناسب با نیاز کودک
• گفتاردرمانی در صورت وجود مشکلات ارتباطی
• آموزش مهارت‌های اجتماعی
• ایجاد محیطی قابل پیش‌بینی و حمایت‌کننده
• همکاری خانواده، درمانگران و مدرسه

البته هیچ‌کدام از این عوامل تضمین نمی‌کنند که سطح اوتیسم تغییر کند، اما می‌توانند کیفیت زندگی، استقلال و مهارت‌های کودک را بهبود دهند.

آیا سطح اتیسم با هوش کودک ارتباط دارد؟

خیر.

این یکی از رایج‌ترین باورهای نادرست درباره اوتیسم است.

ممکن است کودکی در سطح ۱ باشد اما بهره هوشی پایینی داشته باشد، یا کودکی در سطح ۳ توانایی‌های شناختی خوبی داشته باشد اما به دلیل مشکلات ارتباطی و رفتاری، به حمایت بیشتری نیاز داشته باشد.

سطح اوتیسم و بهره هوشی دو موضوع متفاوت هستند و هر کدام به‌طور جداگانه ارزیابی می‌شوند.

مثال

دو کودک را تصور کنید:

• کودک اول به‌خوبی صحبت می‌کند، اما در یادگیری مفاهیم درسی با مشکل روبه‌رو است.
• کودک دوم صحبت نمی‌کند، اما توانایی حل پازل‌های پیچیده را دارد.

به همین دلیل، تنها با مشاهده ظاهر رفتار یا میزان گفتار نمی‌توان درباره توانایی‌های شناختی کودک قضاوت کرد.

اگر فرزندم یکی از سطوح اوتیسم را دارد، از کجا شروع کنم؟

دریافت تشخیص اوتیسم برای بسیاری از خانواده‌ها با نگرانی، سردرگمی و پرسش‌های فراوان همراه است. طبیعی است که بعد از شنیدن عبارتی مانند «اوتیسم سطح ۲» یا «اوتیسم سطح ۳»، ذهن والدین پر از سؤال شود.

اما مهم‌ترین نکته این است که سطح اتیسم، نقطه شروع برنامه‌ریزی برای حمایت از کودک است، نه پیش‌بینی قطعی آینده او.

به جای اینکه روی عدد نوشته‌شده در گزارش تمرکز کنید، بهتر است به این سؤال‌ها پاسخ دهید:

• فرزند من اکنون در چه مهارت‌هایی به کمک نیاز دارد؟
• چه توانایی‌هایی دارد که می‌توان روی آن‌ها تکیه کرد؟
• اولین هدف درمانی چیست؟
• خانواده چگونه می‌تواند در خانه به رشد مهارت‌های کودک کمک کند؟

پاسخ به این سؤال‌ها مسیر روشن‌تری برای حمایت از کودک ایجاد می‌کند.

والدین چه کارهایی می‌توانند انجام دهند؟

پس از تشخیص اوتیسم، اقدام‌های زیر می‌توانند به کودک و خانواده کمک کنند:

✔ اطلاعات خود را از منابع معتبر دریافت کنید.

در فضای مجازی مطالب نادرست زیادی درباره اتیسم منتشر می‌شود. برای تصمیم‌گیری، به نظر متخصصان و منابع علمی معتبر تکیه کنید.

✔ درمان را متناسب با نیاز کودک انتخاب کنید.

همه کودکان به برنامه درمانی یکسان نیاز ندارند. خدماتی مانند کاردرمانی، گفتاردرمانی، آموزش مهارت‌های اجتماعی یا مداخلات رفتاری باید بر اساس ارزیابی تخصصی انتخاب شوند.

✔ در درمان مشارکت فعال داشته باشید.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند زمانی که والدین مهارت‌های لازم را یاد می‌گیرند و آن‌ها را در خانه اجرا می‌کنند، کودک فرصت بیشتری برای تمرین و یادگیری خواهد داشت.

✔ نقاط قوت فرزندتان را ببینید.

گاهی نگرانی درباره چالش‌ها باعث می‌شود توانایی‌های کودک نادیده گرفته شود. شناخت و تقویت استعدادها می‌تواند اعتمادبه‌نفس کودک را افزایش دهد.

✔ پیشرفت را با گذشته خود کودک مقایسه کنید.

هر کودک مسیر رشد منحصربه‌فردی دارد. مقایسه او با خواهر، برادر یا سایر کودکان معمولاً کمکی نمی‌کند و ممکن است باعث ناامیدی شود.